سرگردانى و اختلاف اصحاب شيعى در گزينش رهبرى بود . شايسته ذكر اين‌كه اين مشكل تنها در تعيين شخص امام و انتخاب مصاديق امامت رخ ننمود ، بلكه از مطالعه گزارش‌هاى تاريخى و حديثى و رجالى به روشنى به دست مىآيد كه اصحاب ائمه دربارهء ضرورت و چگونگى و قلمرو عصمت امامان « 1 » ، ميزان و مبنا و خاستگاه و موارد دانش آنان و حدود و ثغور مقام آنها « 2 » و حتى خصوصيات ظاهرى و بيرونى ( نظير سن و جمع آن با برادر ) اختلافات قابل توجهى داشتند . حجم زيادى از روايات اهل بيت به ويژه امام صادق عليه السّلام در باب شئون و ويژگىها و وظايف امامت را مىتوان به چنين اختلافى در ميان اصحاب راجع دانست . در لابه‌لاى مباحث به مواردى از اين‌گونه اختلافات اشاره شد اما با توجه به تأثير برجسته اين امر در دسته‌بندىهاى فكرى شيعيان ، به برخى از محورهاى مهم‌تر آن يعنى علم و عصمت مىپردازيم . قابل توجه اين‌كه امروزه اعتقاد به برخوردارى امامان منصوص دوازده‌گانه از دو ويژگى علم ( لدنى و يا غيب ) و عصمت از گناه و نيز عصمت در فهم و بيان احكام شريعت ، از اركان و باورهاى اساسى و كلامى تشيع امامى بوده و در مجموع به انديشه اصلى تشيع اثنىعشرى تبديل شده است . با اين‌حال و با توجه به شواهد روايى و تاريخى ، نه‌تنها صاحبان برخى از فرقه‌هاى شيعى چنين اعتقادى نداشتند ، بلكه اصحاب و پيروان فقهى و كلامى امامان و معتقدان به نص و وصيت نيز در اين

--> ( 1 ) . دربارهء علت اطلاع از اختلاف دربارهء عصمت نك : كشى ، شماره 144 و 456 ؛ شهيد ثانى ، حقائق الايمان ، ص 151 ؛ رجال السيد بحر العلوم ، ج 3 ، ص 187 ، 213 - 220 . در مورد اعتراض برخى از اصحاب به امامان و اختلاف با آنان ، نك : توحيد ، صدوق ، 97 - 104 ، كشى ، ص 279 - 322 ، 336 ، 391 - 392 ، 407 ، 539 - 543 ، 572 ، 574 ( 2 ) . نك : فياض ، ص 137 - 153 ؛ نوبختى ، ص 60 - 64 ، 88 - 90 ؛ اشعرى قمى ، 72 - 76 ، 96 - 97 . براى آگاهى از شواهد نقلى دربارهء اين اختلافات نك : مكتب در فرآيند تكامل ، ص 72 - 28 . ظهور پديده غلو و غالىگرى را مىتوان تا حدودى معلول درك برخى اصحاب خاص از مقام و منزلت امامان و عدم تحمل برخى از كرامت‌هاى اهل بيت دانست .